Thursday, January 29, 2015

Chhingkhual Thalengheri

Hla phuah thiam Pu Laltanpuia, Sialsuk.
 "Aw Sialkhawpui ka pianna hmun ka seilenna tlang liai luai" tih phuahtu Pu Laltanpuia (thenkhat ten Sialsuk Laltanpuia ti a an hriat lar) hla phuah te zing a mi "Chhingkhual Thalengheri" tih hla tobul hi i han bel chiang dawn teh ang. He hla hi 1963 September thla khan Pu Laltanpuia hian a phuah a, chumi kum 1963 chuan Sialsuk High School Zirtirtu Pu S.Thangmawia (Nausel khua) hnenah a nau nula Biakhluni lehkha zirin (Class IX) a rawn awm a, nula fel leh thenrual kawm thiam tak a ni awm e. Sialsuk tlangval ho pawn fel an tiin an sawi lar chho viau a, Pu Laltanpuia pawh hian a khawilo kal pah velin Biakhluni chu a hmu ve fo thin a ni.

Sialsuk a mikhual nula lehkhazir a rawn awm mek Biakhluni chu tlangval thenkhat ten Pu Tanpuia hnenah hla a phuah turin an ti thin a, tichuan he hla "Chhingkhual Thalengheri" tih hi a lo phuah chhuak ta a ni. He hla hi tlangval hovin an sa lar chhova a phuahtu Pu Tana phuah dan lo ang deuh "Thalengleri" tia lo sa tawk te an awm tak hial ah chuan a phuahchhan Biakhluni beng pawh a lo thleng ve ta hial a. A ni nu leh pa pawh kohhran mi tak annih ve karah khual a 'Thalengleri" ti a hriat hlawh a ni mai tur chu a nu leh pa beng thleng se an lo duh lo ngawt ang tih a sawi ve zauh a ni awm e. Chu chu Pu Tana'n a lo hre ve leh si a, "Thalengleri" tiin phuah tak tak lo mahse  Pu Tanpuia chuan "Chuti anih si chuan ka hla hi ka kokir leh mai aniang chu" tiin "Awmhar Champion lunglen zai a kir leh ta, Chhingkhual lungduh chawi a rem lo, Lenkhua kan tlai lung a rual lo, Awi leh na'ng Kungliani khiawngawi hnu" tih hi a phuah chhuak leh a ni. Heta Kungliani a tih hi a hlaphuah tam tak a a sawi thin Sialsuk nula Pi Kungliani pasal nei tawh chu mikhual nula in a hla phuah a lawm lem loh avang chuan kohkir leh mai a duh thu hla hmangin a rawn sawi chhuak leh a ni. Chu hla tha tak chu a hei hi a ni:-
CHHINGKHUAL THALENGHERI
Phuahtu: Laltanpuia (1915-1997), Sialsuk.

Awmhar saisen nau ang tah ka bang dawn lo,
Chungkhua a lo hnim vanzawlah;
Tahlai min hnem zo an awm lo,
Ka tan khawtlangpui zaleng an chuai.

Aw,Lunglen a thar nang vangin,
Ka tan tahna mai i lo ni;
Pialleiah inthen mah ila,
Min rawn zawng chhuak leh la Parte,Van pialralah.


Turni khian kalkham a hmel duh a tawng ngai lo,
Kei zawng ka lawmna reng a'n maw;
Thaikawi thiam dawi ang dawm mah la,
Tuanrel kal Parte i kham leh thin.

Hun tlemte a kumtluang nghilh loh par min ban,
Piallei a zau kar lam a hla;
Rauthla sumtual chung vankhua ngei,
I tiam ang then lova kan len nan.

Engtin ngai ve tak ang maw zaleng zawng hian,
Hleiten i dang chuang thinlaiah;
Dawn ti tam thinlai ti riang te,
Ngaihnobei chhingkhual thalengheri.

Fur khawthiang leh thal khaw romei zam karah,
Lawmlai di thenten an tiam hnu;
Nghilh loh nan Parte i tiam ang,
Chung vanrial khawla a rum leh hi.

Dam takin aw,tlangzapui chu liam ta la,
Zunleng rauthla kan awih changin;
Awmhar tah zai tin rem runah,
I sakhmel Parte a chul dawn lo.

Hmel hriat loh kar hla chun chawi i lo ni e,
Tunah erawh Sialkhaw zau ah;
A chhing zo reng an awm nem maw,
Awmhar rairah ka thinlai hnemtu.

He hla hi tunlai a Mizo zaithiam te hian an sa lar lem lo a, amah Pu Laltanpuia hriatrengna lungpun Sialsuk Community Hall a Dt.7.12.2012 a neih a nih khan H.Vanlalhlana'n thiam tak in a sa a, chumi chu video clip tawi te ka lo la hman a hnuai a mi hi a ni e. Mizo lengzem hla thluk nem chi ah chuan ngaihthlak a nuamin a lunglen thlak a, a hla thu hman te pawh hian awmze ril tak a nei vek mai a ni.

Source: Lalzuiliana, Sialkhawpui leh Awmhar Champion Laltanpuia,  December 2012, Published by Lalhunsangi, Printed by L.V Art, Chanmari, Aizawl. pp.83-86


A hla pum a ngaihthla duh tan hemi link ah hian click mai tur a ni e: H. Vanlalhlana - Chhingkhual Thalengheri (Full song)

Mama, engatan nge i tih a? (draft a dah reng ai chuan)

'Chengrang Chawilai Ni te' tih lehkhabu ziaktu Pu V.L Ringa Sailo kawm turin Aizawl tlaklam kawtchhuah pawimawh tak Vaivakawn veng ka pan a, amah ka mi hmuh tum ber Pu Ringa nen chu a dawr  Zonun Photo Studio ah chawhnu pum deuh thaw kan in kawm a. Kan inkawm tui viau a ruah a rawn sur a inleng dang leh a mah dawr tu an rawn lut ve reng bawk thin nen chumi kar ah chuan a dawr atangin ka camera ken chuan thiam ang ang in thla ka lo la ve deuh chhen a.
Poor maintenance of drainage at Vaivakawn, Aizawl
Hunthar veng (way to Lengpui Airport) view from Vaivakawn, Aizawl.

Pu Ringa dawr atanga ka chhuah hnu ah tum lawk em em awmlovin  Vaivakawn a a kawn lang hian thla kan la tel teh ang tiin Seventh Day tlang pan chhohna lam kawng sir a chawlhbuk atang chuan thla ka la leh a..
Vaivakawn street, Aizawl

Chumi hnu chuan ka la kal ngai miah lohna hmun Vaivakawn chawmhmeh zawrhna Bazar ah ka va kal kual a, nu ho chawhmeh zuar leh an mahni dawrtu te ho an lo awm mar mar a, bazar kawngka bul hnaih ber lo thu nu pakhat hnen ah chuan "Ka pi, i chawhmeh zawrh hi thla ka lo la lawk" tih pahin ka hmeh nghal pawp a, a ni hian zawhna hmasaber chu min zawt ta chat ngei reng a "Mama, enga tan nge i tih?" tih chu "aa.. thlalak hi nuam ka ti ve a" tiin ka chhang mai a.
Mizo woman at Vaivakawn Sobji Bazar, Aizawl
Ruahsur zo hlim hlawt tlailam boruak pawh la duai ruih a nih mek avangin ka thlalakna(camera) a tumah hrilh lem lovin a flash nen ka hmet eng pawp pawp chu chawhmeh zuar nu ho lah chuan "Vala enga tan nge thla i lak chiam chiam mai, TV/Chanchinbu a tih chhuah tur nge, sorkar lam atan zawk?" te an lo ti hlawm a, keilah pek chuan "In thlalak te hi avang dawn si a, ka phur in ka laksak ve mai mai che u, sorkar leh chanchinbu lam mi pawh ka ni lo, mahse nangni ho thlalak kawl hi a hlu ka ti a ni" tiin ka chhang hlawm a. "Chutiang a keini thla la duh a rawn kal te chu" tiin chawhmeh zuar nu thenkhat phei chuan an chawhmeh zawrhte an rem tha sawk sawk a,"Ti hian han la leh teh a lang nalh deuh tawh ang", "Thei nila kan thlalak ho hi min lo print sak la, kan lo khul leh ang", "Hei hi a sir zawng atang khan lo la rawh", "Vala, hei ka chhuak dawn a,ka chhuah hma in lo hmeh ve lawk teh" tih an sawi te chu hemi ni a phur taka thla min lak tir tu te an ni.

(He post hi  nikum 2012 kum tawp lam a Mizoram a chawlh hmanga ka haw lai a Vaivakawn chawhmeh bazar a thu - nu ho thla ka laksak vel tarlan na atan a ka tih a ni a, mahse ka post tak tak hma in draft ah ka dah leh hrih phawt a, kan khua Sialsuk ah ka haw phei san ta daih a. Aizawl a ka phei leh hnu in post turin ziah chhunzawm ka tum a, amaherawhchu ka u in kan computer operating system a lo format a, desktop a folder a ka thlalak dah ho chu a hre ve lem lovin a lo paih fai vek mai a, ka post pawh ka khawih nawn peih ta lo a ni. He post atan a hman tur a ka tih ka thlalak tha tak tak leh hmuhnawm tur tak tak te chu a bo tak vek avangin ti hian draft a dah kum khua ai ah chhumbung rum hian ka post tha ve leh ta reng reng a ni e. Ka thlalak kawl ho a bo ta vek chu uihawm ve duh khawp mai.)

INDIA ZALENNA ATANA BEITU HRIAT LAR HLAWH LO - KUT HNATHAWKTUTE, LONEITUTE LEH HNA HNUAIHNUNG THAWKTUTE

  Ziaktu: Dr. Lalzarzoa, Assistant Professor, Dept. of History, Gov’t. J Buana College India in zalenna a neih champha August ni 15 a lo t...